1973 / BİRİNCİ ARŞİV
Başlangıç Dönemi
Arşiv 404’ün temelleri, 1973 yılında İdris El Mahfi ve yakın arkadaşları Ragıp Arel ile Mahir Tunca tarafından yürütülen gönüllü araştırmalara dayanmaktadır.
Söz konusu çalışmalar herhangi bir devlet kurumu, üniversite veya resmî kuruluş adına gerçekleştirilmemiştir. Üç kurucu da aynı şehirde yaşayan, farklı mesleklere sahip yakın arkadaşlardı.
Ragıp Arel
Radyo ve haberleşme cihazlarının bakımını yapan bir teknisyendi.
Mahir Tunca
Eski yerleşimler ve halk anlatılarıyla ilgilenen bir öğretmendi.
İdris El Mahfi
Mesleği ve gerçek kimliği doğrulanamamıştır.
1973 yılında başlayan çalışmaların ilk amacı; çevre köylerde anlatılan kayıp vakalarını, açıklanamayan sesleri ve terk edilmiş yapılara ilişkin söylentileri kayıt altına almaktı. Kurucular bu çalışmaları başlangıçta kişisel merak nedeniyle yürüttüklerini belirtmiştir.
İLK KAYIT DEFTERİ / KAPAK NOTU“İnanmak için değil, neyin yanlış hatırlandığını görmek için.”
Üç arkadaş hafta sonları farklı bölgelere gidiyor; tanıklarla görüşüyor, fotoğraf çekiyor, ses kayıtları alıyor ve yerel gazetelerde yayımlanmamış olayları dosyalıyordu.
Toplanan belgeler, İdris El Mahfi’ye ait olduğu belirtilen bir evin bodrum katında saklanıyordu. Bu alan sonraki kurum belgelerinde Birinci Arşiv olarak adlandırılmıştır.
1973—1976 / 38 KAYIT
İlk Dosyalar
1973 ile 1976 yılları arasında toplam 38 olay kayda alınmıştır. Bu olayların büyük bölümü aşağıdaki sınıflarda toplanmıştır:
- Kayıp kişiler
- Terk edilmiş yapılar
- Gece duyulan kaynağı belirsiz sesler
- Yanlış tarih taşıyan fotoğraflar
- Haritalarda bulunmayan yerleşimler
İlk dönem kayıtlarında dosya numarası kullanılmamıştır. Olaylar yalnızca tarih, yer ve tanık adıyla sınıflandırılmıştır. Ancak bazı belgelerin sağ üst köşesinde, daha sonra eklendiği düşünülen üç haneli sayılar bulunmaktadır. Bu sayıların kim tarafından ve hangi tarihte yazıldığı belirlenememiştir.
1976 yılından itibaren çalışmalarda belirgin bir değişiklik gözlemlenmiştir. Kayıtlar artık söylentilerin doğruluğunu araştırmak için değil, olayların tekrarını takip etmek amacıyla tutulmaya başlanmıştır.
RAGIP AREL / MAKARALI SES KAYDI“Biz onları bulmuyoruz. Aynı şeyler, farklı yerlerde bizi bekliyor.”
Bu kayıttan sonra kurucuların araştırma sıklığı artmış; bazı aylarda beşten fazla saha incelemesi gerçekleştirilmiştir.
21 KASIM 1977 / KURULUŞ OLAYI
1977 Saha Olayı
21 Kasım 1977 tarihinde üç kurucu, İç Anadolu Bölgesi’nde bulunan ve resmî kayıtlarda yeri belirtilmeyen bir yapıyı incelemek üzere yola çıkmıştır. Bu araştırma kurumun tarihsel kayıtlarında Kuruluş Olayı olarak anılmaktadır.
Araştırmanın hangi ihbar üzerine başlatıldığı bilinmemektedir. Dosyada yalnızca, bölgede yaşayan kişilerin geceleri yer altından gelen insan sesleri duyduğuna ilişkin kısa bir ifade bulunmaktadır.
Üç arkadaş yanlarında iki fotoğraf makinesi, bir makaralı ses kayıt cihazı, el fenerleri ve yaklaşık sekiz saatlik yiyecek bulunduruyordu. Araştırmanın aynı gün tamamlanması planlanmıştı. Ancak ekip belirlenen saatte geri dönmedi.
Kuruculara ait araç yapının yaklaşık üç kilometre uzağında bulundu. Kapılar açıktı; mücadele izi yoktu.
Ragıp Arel ve Mahir Tunca’nın bedenleri yapının girişinde bulundu.
Ölüm nedeni “belirlenemeyen dolaşım yetmezliği” olarak kaydedildi.
Bedenlerde yara, zehirlenme bulgusu veya fiziksel müdahale izi bulunmadı. Ancak ikisinin de ayakkabılarının içinde, bölge toprağıyla uyuşmayan koyu renkli bir tortu tespit edildi. Tortunun laboratuvar sonucu kurum kayıtlarında yer almamaktadır.
Ragıp Arel ile Mahir Tunca’nın kişisel eşyaları araçta bulunuyordu. İdris El Mahfi’ye ait olduğu belirtilen hiçbir kimlik, kişisel eşya veya iz tespit edilemedi.
1977—1990 / DEVAM EMRİ
Tek Kişilik Devam Dönemi
Olaydan on bir gün sonra Birinci Arşiv’e yeni bir dosya bırakıldı. Dosyanın kim tarafından getirildiği bilinmemektedir. İçerisinde Ragıp Arel ve Mahir Tunca’nın ölüm raporları, araştırmada kullanılan ses kayıt cihazı ve tek sayfalık bir görev bildirimi bulunuyordu.
Bu belge, söz konusu adın kullanıldığı doğrulanmış ilk resmî kayıttır. 1973 ile 1977 arasındaki bazı belgelerde kurucu şahsın adının sonradan silindiği veya üzerinin kapatıldığı görülmektedir.
Bu nedenle İdris El Mahfi’nin kurucunun gerçek adı mı, olaydan sonra kullandığı yeni bir kimlik mi, yoksa devam eden göreve verilen bir unvan mı olduğu belirlenememiştir.
1978 yılından itibaren çalışmalar tek kişi tarafından sürdürülmüştür. Yeni dönemde dosyalara numara verilmiş, olaylar tehlike derecesine göre sınıflandırılmış ve tanıkların kamuya açık kayıtlardan çıkarılması uygulamasına başlanmıştır.
İdris El Mahfi, Ragıp Arel ve Mahir Tunca’nın hayatlarını kaybettiği araştırma hakkında yeni bir inceleme başlatmamıştır. Kuruluş Olayı’nın dosyası kapatılmıştır.
DOSYA KAPANIŞI“İki araştırmacı görev sırasında hayatını kaybetmiştir.”
“Üçüncü araştırmacı görevine devam etmektedir.”
Ancak bu ifadenin yazıldığı tarihte İdris El Mahfi’nin hayatta olduğuna ilişkin herhangi bir tanık kaydı bulunmamaktadır.
1978—2008 / KURUMSALLAŞMA
Kurumsal Yapının Oluşumu
1978 ile 1990 yılları arasında İdris El Mahfi tarafından yürütülen çalışmalara farklı kamu kurumlarında görev yapan sınırlı sayıda personelin katıldığı anlaşılmaktadır. Bu kişiler Arşiv 404 adına çalıştıklarını bilmiyordu.
Kendilerine yalnızca belirli belgeleri toplama, bazı kayıtları taşıma veya belirlenen alanları kapatma görevi veriliyordu.
İlk sürekli saha ekipleri oluşturuldu.
Kurum içi erişim seviyeleri belirlendi.
Merkezî dosya sistemi kuruldu.
Arşiv 404 resmî kurum statüsü kazandı.
2008 tarihli kurumsallaşma kararında kurucu yönetici olarak yine aynı isim yer almaktadır: İdris El Mahfi.
Kararda herhangi bir doğum tarihi, kimlik numarası, imza örneği veya görev başlangıç tarihi bulunmamaktadır.
KURUCU KAYITLARI / İNCELEME YASAĞI
Kurucu Kayıtlarına İlişkin Uyarı
Arşiv 404’ün resmî tarihçesi, kurumun 1973 yılında üç yakın arkadaşın kişisel merakıyla başladığını kabul etmektedir. Ancak kuruculardan yalnızca Ragıp Arel ve Mahir Tunca’nın gerçek kimlikleri doğrulanabilmiştir.
İdris El Mahfi adına ait doğum kaydı, aile kaydı, öğrenim bilgisi, meslek bilgisi, ikamet adresi veya kurum öncesi fotoğraf bulunmamaktadır.
Kurucu hayatta kaldı.
İdris El Mahfi, 1973 yılında araştırmalara başlayan ve arkadaşlarının ölümünden sonra çalışmaları tek başına sürdüren kurucudur.
Görev hayatta kaldı.
1977 yılında üçüncü araştırmacı da hayatını kaybetmiş, ancak yarım kalan görev başka biri tarafından devralınmıştır.
Yarım kalan araştırmayı sürdüren kişiye verilen makamdır.
Konu hakkında kurum içi inceleme yapılması, 1977 tarihli Kuruluş Olayı dosyasının yeniden açılması veya Ragıp Arel ile Mahir Tunca’nın ölüm raporlarının talep edilmesi yasaktır.
ARŞİV 404 TARİHÇESİ / SON NOT
Üç arkadaş merak ettikleri şeyleri kaydetmek için yola çıktı.
İkisi araştırma sırasında hayatını kaybetti.
Üçüncüsünün ise geri dönüp dönmediği hiçbir zaman doğrulanamadı.
Yalnızca çalışmalar devam etti.